جمال رضايى
15
بيرجندنامه ( فارسى )
پيشگفتار به نام خداوند جان و خرد * كزين برتر انديشه برنگذرد پنجاه و چند سال پيش كه كار پژوهش در گويش و فرهنگ عامّهء زادگاهم ( بيرجند ) را آغاز كردم - و هنوز بسيار جوان و دانشجوى دورهء دكترى بودم - براى اين كار طرحى دامنهدار و فراگير ريختم كه شامل چهار بخش بود بدين شرح : 1 - ويرايش و تصحيح و تحشيهء « فرهنگ » يا « نصاب » صبوحى . 2 - گردآورى واژگان گويش بيرجند و نوشتن « واژهنامه » اى براى اين گويش . 3 - بررسى گويش بيرجند از نظر « واجشناسى » و « دستور » و مقايسهء آن با زبان فارسى . 4 - گردآورى و تدوين « فرهنگ عامّهء » مردم بيرجند ( هامويد / / فولكلور ) . سالها طول كشيد تا كهنترين نسخهء دستنويس « فرهنگ صبوحى » و نيز چند نسخهء ديگر از آن را به دست آوردم و پس از مقابلهء آنها و بررسىهاى بايسته در سال 1344 خورشيدى بخش نخست پژوهش و بررسى خود را به پايان رساندم و « فرهنگ » ( نصاب ) مزبور را به گونهاى ويراسته و منقّح با واژهنامه و شرح واژهها و فهرستهاى لازم و با پيشگفتار و « ديباچهاى » درخور ، چاپ كردم « 1 » . در پيشگفتار اين كتاب به طرح پژوهشى خود اشاره كردم و وعده دادم كه بخشهاى ديگر آن طرح را - پس از پژوهش و بررسى بسنده - در دسترس خواستاران بگذارم . در بهار سال 1373 با تشويق و به اهتمام دوست ارجمند و همشهرى دانشمندم استاد دكتر محمود رفيعى توفيق يافتم بخش دوم پژوهشم را با نام « واژهنامهء گويش بيرجند » چاپ و
--> ( 1 ) . " گويش بيرجند ، بخش نخست ، فرهنگ ملّا على اشرف صبوحى " . چاپخانهء دانشگاه تهران . تهران . 1344 .